HomeProgrammma Vrije keuze wonen Gemist?RouteMedewerkers gevraagd
  

Ska als opium voor de vrijheidsverslaafde

Op vrijdag 29 juni 2007 staat het Humanistisch Café in teken van muziek. De 7-koppige ska-formatie The Skakofonians spelen en vertellen over de ska.


Ska is een muzieksoort, afkomstig uit Jamaica. Eind jaren ’50 wordt het eiland onafhankelijk en een nieuwe blijheid neemt bezit van de jeugd in Kingston. Onder invloed van rythm & blues, jazz, mento en de losse blaasmuziek uit New Orleans ontstaat er een nieuwe aanstekelijke dansmuziek: de ska! Binnen een paar jaar danst heel Jamaica de ska, totdat ene Bob Marley de wild-dansende rude boys tot rust maant en de reggae haar intrede doet. In tegenstelling tot ska waaide reggae snel over naar Europa. Pas in de jaren ’80 werd ook hier de ska populair, met bands als Madness, The Specials en The Selecter. Deze ‘tweede golf’ van ska heeft echter een Westers tintje; het is vermengd met pop en rock, waardoor het ronde en zachte – wat zo typerend is voor de eerste skabands als The Skatalites, The Upsetters en Toots & The Maytals – is verdwenen.

Volgens The Skakofonians gaat het vooral om die authentieke ronde ska, en de band legt zich dan ook toe op het ‘recyclen’ van deze oude muziek. Het recyclen komt uit de Jamaicaanse muziekcultuur: ska- en reggae-artiesten lenen elkaars tunes, riffs en beats om er vervolgens hun eigen ding mee te doen. The Skakofonians zoeken daarbij vooral naar oude en vergeten nummers, catchy melodietjes en pompende baspartijen om er een geheel van te kleien. Na drie jaar van recyclen, spelen en experimenteren heeft deze Eindhovense band daarin een eigen stijl ontwikkeld. Een stijl die de spanning zoekt tussen oud en nieuw, feest en mooi, tussen vierkant en rond. Het is spelen als een ei.

Humanisten kunnen veel leren van ska. Ska is niet alleen heerlijk blij om op te dansen of om te spelen, ska is ook de meest menselijke muziek. Ska is precies wat onze maatschappij mist: puurheid, eenvoud, gevoel, duidelijke grenzen en – voor humanisten niet onbelangrijk – een beknotte individuele vrijheid die ondergeschikt is aan het leidende geheel. Ska is wat ons te doen staat. Naast een dansend live-optreden zullen The Skakofonians dan ook vertellen waarom de ska zo onmisbaar is voor de moderne mens – en de humanist in het bijzonder.



Ska: bekend bij de liefhebber; herkend door en geliefd bij (bijna) iedereen

Wie in een woordenboek of (muziek)encyclopedie de betekenis van “Ska” wil achterhalen, doet meestal vergeefse moeite.
Toch wordt dit van oorsprong Caribische muziekgenre met zijn eenvoudige, maar opgewekte melodielijnen en krachtige en strakke ritmiek door vrijwel iedereen onmiddellijk herkend. De teksten voeren meestal terug op het leven en de gebeurtenissen van alledag, vooral op die van het eiland Jamaica, waar deze muziek zijn wortels heeft. Maar ook op andere Caribische eilanden als Haïti, Porto Rico en Cuba wordt de Ska-muziek leven ingeblazen; vaak, uitbundig en vooral gepassioneerd.
 
Tijdens de bijeenkomst in het Humanistisch Café op 29 juni j.l. werden de bezoekers vergast op een optreden van de Skakofonians, een Eindhovense band die deze muziek al enige jaren beoefent. Voorafgaand aan het bandoptreden werd met een gedegen powerpointpresentatie de herkomst van Ska duidelijk gemaakt, waar Ska (“als opium voor de vrijheidsverslaafde”) eigenlijk voor staat en hoe Ska kan worden ervaren. Samengevat: “Ska is ontstaan uit de oude muziek van Jamaicaanse negers, de meest menselijke muziek ooit gemaakt, fijn en blij, seksie om te spelen & te dansen en, last but not least, Ska biedt een goed tegenwicht voor de autonome, rationalistische mens, als een mix van traditie en vernieuwing, waarin traditionele Jamaicaanse folk (Mento) de basis vormt”, aldus de presentatie.


Bij het ontstaan van Ska vanaf de 19e eeuw, hebben oorspronkelijk zowel Jazz, Swing, Gospel, Marsmuziek als Afrikaanse Buru een belangrijke rol gespeeld. Van recentere invloed zijn Rhythm and Blues, zoalsbekend uit New Orleans, Miami en Nashville. Later hebben soundsystems de opkomst en verdere ontwikkeling van een heuse Ska-cultuur bevorderd.
Namen die hierbij van invloed zijn geweest zijn: Sir Clement ‘Coxsone’ Dodd met Studio One, Duke ‘The Trojan’ Reid met Treasure Isle en Prince Buster met Voice of the People, die allen hun stempel op de verbreiding en van de Ska-muziek hebben gezet.
 
De Ska-muziek kan vooral worden gezien als een culturele uiting van de vrijheidsdrang van de “Black Sufferah’s”, zoals het
grootste deel van de in oorsprong in slavernij levende en hard en langdurig op de plantages werkende bevolkingsgroepen van de Caraiben konden worden aangeduid. Zoals bij veel vrije en actief beoefende muziekgenres kent ook Ska zijn zijwaardse en wederkerige beïnvloeding. Rocksteady, Reggae en Dub zijn voorbeelden hiervan. Enkele klinkende Ska-namen van zowel solisten als bands zijn: Ernest Ranglin, Prince Buster, The Skatalites, The Ethiopians, Desmond Dekker, The Wailers, Derrick Morgan, The Upsetters en niet te vergeten de Eindhovense Skakofonians.

Ritmisch valt bij Ska het accent steeds op de tweede en de vierde toon, waarbij het tempo het dichts bij dat van een stevige, wat versnelde Mars ligt. De partijen worden meestal gevormd door gitaar en toetsen (backbeat), drums en bas (ritme) en door trompet, tenorsax, trombone en zang (melodie). Er  worden eenvoudige, minimalistische loopjesgespeeld; de partijen spelen ieder in een aparte rol om elkaar heen, waarbij de delen in een geheel samenvallen. Een jazzachtige structuur, met stricte grenzen en afgebakende rollen.

Uiteraard kan op Ska ook worden gedanst: Skanken is dan de bedrijvende vorm. Dit gaat als volgt: met het bovenlichaam iets voorover gebogen rennen de benen op de plaats; de voorwaarts gebogen armen maken met gebalde vuisten een op- en neergaande pompende beweging. Het linker been en de rechter arm bewegen gelijktijdig op en neer en andersom; het geheel uiteraard in ritmische en in elkaar overgaande en tegengestelde bewegingen. Geen lastige, aan stricte vormen gebonden stijldansfiguren dus, zoals ooit op de dansschool aangeleerd.
Ska-muziek kenmerkt zich door eenvoud, puurheid en gevoel. Uit de teksten spreekt een sociaal engagement met blije berusting, hier en daar satirisch, vaak politiek getint en soms zelfs gewaagd. Veel Jamaicaanse spreekwoorden worden er in verwerkt. Tegelijkertijd is Ska zeer toegankelijk en bij vrijwel ieder geliefd, terwijl het samen spelen door de beoefenaren soms even moeilijk als het leven zelf wordt ervaren.
 
Van Ska valt ook wat te leren: Ska kan dienen als tegenwicht voor de autonome, rationalistische mens, waarbij de
backbeat de nadruk legt op gevoel en intuitie; zelfbeheersing en –begrenzing tegenover het continu vergroten van de mogelijkheden tot vrijheid (leegtes spelen i.p.v. opvullen); het opgaan van jezelf in het geheel (transcendentie); ruimte geven aan de ander i.p.v. assertief ruimte afdwingen. Ska: beknotte vrijheid met de meeslependheid van drugs, het genot van seks en de devotie van religie.
 
Ska kan ook worden gezien als een levenskunst:wees blij op een sceptische, berustende en kritische manier; geef ruimte aan de ander; vier de grenzen van jezelf; durf jezelf te verliezen in het niet-materiele (transcentele of het creatieve); probeer het leven temidden van anderen niet nodeloos kapot te rationaliseren. Kortom: Ska als esthetisch individualisme:
vindt je ultieme individuele vrijheid (= transcendentale, emotionele en creatieve vrijheid ) temidden van en vooral dankzij de anderen en de ruimte die zij geven.
 
De bezoekers van het Humanistisch Café kunnen terugzien op een alleszins gezellige, energieke en vooral beweeglijke vrijdagavond. Gelukkig volgt er op een vrijdag gewoonlijk een zaterdag om uit te rusten en de spieren wat te masseren.

 Jan Czerwiñski
 
  
webdevelopment
K.A.M. HOSTING